Skip to main content
Universiteitsbibliotheek – LibGuides

(werkversie bij update libguide citeren): Bronnen gebruiken

Inhoud

  • Bronnen gebruiken in je eigen tekst
  • Citeren (letterlijk overnemen)
  • Parafraseren en samenvatten (in eigen woorden weergeven) 
  • Waarom correct verwijzen naar je bronnen van belang is
  • Plagiaat
  • Citeren: spraakverwarring

Bronnen gebruiken in je eigen tekst

Je mag op drie manieren in je eigen werk gebruik maken van het werk van anderen:

  1. citeren (letterlijk overnemen)
  2. parafraseren (in eigen woorden weergeven)
  3. samenvatten (in eigen woorden weergeven)

In elk van deze gevallen dien je naar het werk van de oorspronkelijke auteur (je 'bron') te verwijzen.

Het maakt daarbij niet uit waar die informatie vandaan komt; uit een wetenschappelijk tijdschrift, een scriptie, een congresverslag of direct van het internet.

Als je materiaal hergebruikt zonder bronvermelding pleeg je plagiaat en dat kan ernstige consequenties hebben.

Waarom correct verwijzen naar je bronnen van belang is

  • Door je bronnen correct en volledig te vermelden maak je duidelijk welke informatie je van andere auteurs hebt overgenomen en waar jouw lezer de oorspronkelijke informatie kan vinden. Zo kan hij/zij controleren of je de informatie juist hebt weergegeven
  • Correct verwijzen draagt bij aan de transparantie van wetenschappelijke communicatie en het voorkomt plagiaat
  • Ook maak je de lezer duidelijk hoe jouw publicatie zich verhoudt tot andere publicaties op hetzelfde terrein en wijs je op publicaties die interessant zouden kunnen zijn
  • En door te verwijzen geef je credits aan de auteur(s) van de oorspronkelijke bron

plaatje

Citeren (letterlijk overnemen)

Citeren is het letterlijk overnemen van een tekst (of een afbeelding) uit een publicatie (een citaat).

Voorwaarden citeren
Citeren is toegestaan, mits aan alle onderstaande voorwaarden is voldaan:

  • De bron is op de juiste manier vermeld
  • Het citaat is letterlijk (ongewijzigd) overgenomen
  • Het begin en einde van het citaat is duidelijk aangegeven (bijv. met aanhalingstekens of het citaat laten inspringen)
  • Het citaat is relevant voor je betoog en het mag slechts een klein onderdeel uitmaken van het werk. Het mag niet alleen ter verfraaiing van je werk dienen

Waarvoor gebruik je citaten?
Een citaat gebruik je om een punt te verduidelijken, of als je de oorspronkelijke formulering van een ander wilt analyseren.

Waar moet ik op letten bij citeren?
Je mag een citaat niet gebruiken als vervanging van je eigen tekst. Je verslag mag dus nooit bestaan uit aan elkaar geplakte citaten. Dat is plagiaat, ook als je wél naar de bron verwijst!

Let er bij citeren op dat je het citaat niet uit de originele context haalt. Als het citaat bijvoorbeeld ironisch bedoeld is, moet dat duidelijk blijken als je citeert. Je moet dus altijd citeren in overeenstemming met de oorspronkelijke bedoeling van de oorspronkelijke auteur.

Hoeveel mag ik citeren?
Hoeveel je precies mag citeren is afhankelijk van het doel waarmee je citeert en van de lengte van de brontekst. Het is moeilijk om daar duidelijke regels voor te geven. Soms is één regel voldoende, een andere keer heb je een hele alinea nodig. Als vuistregel kun je aanhouden dat voor elke regel die je citeert je zelf twee regels probeert te schrijven waarin je het citaat bespreekt.

Parafraseren en samenvatten (in eigen woorden weergeven)

Als je passages uit de tekst van iemand anders in eigen woorden probeert weer te geven noem je dat parafraseren. Hierbij probeer je de strekking van een passage uit de oorspronkelijke tekst te behouden zonder die tekst letterlijk te kopiëren (zoals bij citeren).

Bij parafraseren is het belangrijk dat je de ideeën van de ander echt in je eigen woorden omschrijft. Alleen een paar woorden veranderen, of de zinsvolgorde omgooien, is niet voldoende. Dat wordt als plagiaat beschouwd. Je kunt de tekst van de ander dan beter letterlijk citeren en je eigen ideeën daarop laten volgen.

Een samenvatting is een beknopt overzicht van de inhoud van (een deel van) een bron. Hierbij geef je de belangrijkste en meest relevante informatie uit je bron in eigen woorden weer. Een samenvatting is meestal veel korter dan de originele tekst. 

Parafraseren en samenvatten is toegestaan, mits aan de volgende voorwaarden is voldaan:

  • De bron is op de juiste manier vermeld (ook als het een internetbron is)
  • Er duidelijk aangegeven is wat jouw eigen ideeën zijn en wat je van een ander hebt overgenomen

Plagiaat

Plagiaat is het hergebruik van materiaal zonder bronvermelding waardoor het lijkt alsof het je eigen werk is. Ook parafraseren/samenvatten zonder bronvermelding is dus een vorm van plagiaat.

Wat je moet weten over plagiaat:

Er zijn regels die je moet volgen als je in je eigen werk gebruik maakt van het werk van anderen. Lees hieronder wat je moet doen om plagiaat te voorkomen.

Wat is plagiaat?

Plagiaat is het hergebruik van materiaal zonder bronvermelding waardoor het lijkt alsof het je eigen werk is. Ook parafraseren/samenvatten zonder bronvermelding is dus een vorm van plagiaat.

De Universiteit Utrecht vat iedere vorm van wetenschappelijke misleiding op als een zeer ernstig vergrijp. De Universiteit Utrecht verwacht dat elke student en medewerker op de hoogte is van de normen en waarden op het gebied van wetenschappelijke integriteit en deze ook naleeft.

Hoe je op een correcte manier wetenschap beoefent is vastgelegd in verschillende codes/gedragsregels, onder andere de door de VSNU vastgestelde The Netherlands Code of Conduct for Scientific Practice.

Bij een vermoeden van plagiaat bij studenten kunnen sancties worden opgelegd.

 

Hoe voorkom ik dat ik plagiaat pleeg?

5 tips om plagiaat te voorkomen:

  1. Verwijs altijd naar de bronnen die je hebt gebruikt en neem de tijd die correct en consequent te vermelden
  2. Gebruik citaten: duidelijk herkenbaar als citaat en inclusief een correcte verwijzing
  3. Parafraseer: herformuleer de tekst op je eigen manier en probeer te voorkomen dat je te veel dezelfde woorden gebruikt. Doe dit zonder de betekenis van het idee zelf te veranderen. Vergeet ook hier niet te verwijzen naar de originele bron
  4. Presenteer je eigen gedachten en ideeën. Voorkom hierbij zelfplagiaat, dat kan ontstaan als je je eigen eerdere werk kopieert
  5. Gebruik een plagiaat checker

Meer over plagiaat

Je kunt op veel verschillende manieren plagiaat plegen. Sommige vormen van plagiaat komen heel weinig voor, andere heel veel. Sommige zijn ernstiger dan andere.

Een bijzondere manier om plagiaat te plegen is een overname (of meerdere) zonder bronvermelding waarbij je zelf (mede)auteur bent van het oorspronkelijk stuk, dit wordt ook wel zelfplagiaat genoemd al is die term misleidend. Zelfplagiaat is in veel gevallen niet toegestaan en altijd in strijd met de wetenschappelijke integriteit.

Soms zijn overnames zelfs af te keuren als er wél wordt verwezen, bijvoorbeeld als je heel grote delen overneemt of parafraseert of als deze overnames een groot deel van de nieuwe publicatie uitmaken (in omvang of belang).

Er zijn ook vergrijpen die niets met plagiaat te maken hebben maar wel ernstig zijn, zoals overmatige zelfcitatie, waarbij je jezelf wel veel aanhaalt, maar dat niet doet omdat het nuttig is voor het stuk maar louter om je citatiescore te doen stijgen.

Citeren: spraakverwarring

Het woord citeren heeft in het Nederlands meerdere betekenissen. Aan de ene kant heeft het de beperkte betekenis van het (letterlijk) kopiëren van stukjes tekst of afbeeldingen (zie de box Citeren op deze pagina) en aan de andere kant de meer algemene betekenis van het hele systeem van gebruiken van en verwijzen naar het werk van anderen (zie deze hele libguide).

Verwijzen, bronvermelden, referenties, citaties of citaten... De terminologie kan verwarrend zijn. Lees hier meer over in de box Spraakverwarring op de pagina Meer weten.

Citaties zoeken

Soms wil je van een bepaalde publicatie weten of het geciteerd is in meer recente literatuur. Of je wilt als onderzoeker weten hoe vaak anderen gebruik gemaakt hebben van jouw artikel of boek.
In de speciale citatie-indexen Web of Science en Scopus kun je makkelijk zoeken op citaties. Ook in Google Scholar kun je eenvoudig doorklikken naar citerende publicaties.

Verwijzen naar je bronnen