Skip to main content
Universiteitsbibliotheek – LibGuides

Training KGW Premaster: 5. Citeren, parafraseren en plagiaat

Training literatuur zoeken voor studenten KGW Premaster

Leerdoel

De manier waarop je informatie uit wetenschappelijke literatuur verwerkt, bijvoorbeeld in een verslag of een wetenschappelijk artikel, is belangrijk. Niet alles is zomaar toegestaan.

In dit onderdeel leer je wat verstaan wordt onder citeren, parafraseren en plagiaat.

OPDRACHT 18

Lees de tekst in de blokken 'Citeren',  'Parafraseren' en 'Plagiaat' hiernaast.

Citeren

Citeren is het letterlijk overnemen van een tekst. Citeren is toegestaan, mits aan alle onderstaande voorwaarden is voldaan:

  • De bron is op de juiste manier vermeld (ook als het een internetbron is);
  • Het citaat is letterlijk overgenomen en in de oorspronkelijke taal;
  • Het begin en einde van het citaat is duidelijk aangegeven (bijv. door het citaat tussen aanhalingstekens te plaatsen of als een blok tekst te laten inspringen).

Een citaat gebruik je om een punt te verduidelijken, of als je de oorspronkelijke formulering van een ander wilt analyseren. Je mag een citaat niet gebruiken als vervanging van je eigen tekst. Je verslag mag dus nooit bestaan uit aan elkaar geplakte citaten. Dat is plagiaat, ook als je wél naar de bron verwijst!

Hoeveel je precies mag citeren is afhankelijk van het doel waarmee je citeert en van de lengte van de brontekst. Het is moeilijk om daar duidelijke regels voor te geven. Soms is één regel voldoende, een andere keer heb je een hele alinea nodig. Als vuistregel kun je aanhouden dat voor elke regel die je citeert je zelf twee regels probeert te schrijven waarin je het citaat bespreekt.

Let er bij citeren op dat je het citaat niet uit de originele context haalt. Als het citaat bijvoorbeeld ironisch bedoeld is, moet dat duidelijk blijken als je citeert. Je moet dus altijd citeren in overeenstemming met de bedoeling van de oorspronkelijke auteur.

Parafraseren

Parafraseren is het in eigen woorden weergeven van de ideeën van anderen. Dit kun je bijvoorbeeld doen als de oorspronkelijke passage erg lang of ingewikkeld is. Parafraseren is toegestaan, mits aan de volgende voorwaarden is voldaan:

  • De bron is op de juiste manier vermeld (ook als het een internetbron is);
  • Duidelijk aangegeven is wat jouw eigen ideeën zijn en wat je van een ander hebt overgenomen.

Bij parafraseren is het belangrijk dat je de ideeën van de ander echt in je eigen woorden omschrijft. Alleen een paar woorden veranderen, of de zinsvolgorde omgooien, is niet voldoende. Dat wordt als plagiaat beschouwd. Je kunt de tekst van de tekst van de ander dan beter letterlijk citeren en je eigen ideeën daarop laten volgen.

Plagiaat

Plagiaat is hergebruik van materiaal zonder bronvermelding.

Binnen de wet mag je volgens het citatierecht delen van teksten aanhalen zonder dat het als plagiaat wordt gezien. Als je dat echter doet zonder bronvermelding schend je wel gedragscodes in de wetenschap.

Vaak wordt gevraagd naar redenen waarom plagiaat eigenlijk erg is. Er zijn er verschillende:

  1. Profiteren van andermans werk (wat je eigen status onterecht maakt)
  2. Anderen het voordeel van het gebruik van hun werk onthouden (credits, citatiescore)
  3. Hinderen van de efficiënte voortgang van wetenschap
    • de lezer info onthouden waarmee hij/zij het gelezene kan waarderen (de eerdere publicatie kan een lage of hoge status hebben)
    • het de lezer moeilijker maken replicatieonderzoek te verrichten (zeker bij dataplagiaat)
    • de lezer verwijzingen naar verwante literatuur onthouden waardoor het moelijker wordt het werk in context te zien
    • tijd van lezer verdoen (met lezen reeds bekend materiaal of met achterhalen oorsprong)
  4. Bedriegen van de koper van de publicatie die denkt dat hij iets koopt wat hij nog niet heeft (vooral bij omvangrijk plagiaat)

Er zitten aan plagiaat veel aspecten:

  1. Wie is de auteur van het stuk waaruit iets is overgenomen: ander(en) / jezelf / jezelf + ander(en)
  2. Wat is de aard van de overgenomen info: tekst / data / inzicht
  3. Uit welk deel van de oorspronkelijke publicatie komt de overgenomen info: uit resultaten-discussie-conclusie (ernstiger) / uit overige delen
  4. Wat is de omvang van de overgenomen info (in tekstequivalenten): deel zin / hele zin / meer zinnen
  5. In welke vorm is de info overgenomen: parafrase / letterlijk / letterlijk met aanhalingstekens / samenvatting
  6. Wat is de plaats of rol van het overgenomen segment in de nieuwe publicatie: in resultaten/discussie/conclusie (ernstiger) / in een ander deel

Als je al deze aspecten met elkaar kruist kom je op honderden soorten plagiaat. Sommige komen heel weinig voor, andere heel veel. Sommige zijn ernstiger dan andere.

Sommige vormen hebben een aparte naam, zoals zelfplagiaat voor overnames zonder bronvermelding waarin je zelf (mede)auteur bent van het oorspronkelijk stuk. Als je zelf de enige auteur bent van het oorspronkelijke stuk spelen de bovengenoemde redenen 1 & 2 niet, maar redenen 3 & 4 maken het nog steeds een ernstig vergrijp. Ben je slechts mede-auteur van een stuk dan gelden natuurlijk alle 4 de redenen waarom het verwijtbaar gedrag is.

Sommige vormen zijn zelfs af te keuren als er wél wordt verwezen, bijvoorbeeld als je heel grote delen overneemt of parafraseert of als deze een groot deel van de nieuwe publicatie uitmaken (in omvang of belang).

Er zijn ook vergrijpen die niets met plagiaat te maken hebben maar wel ernstig zijn, zoals overmatige zelfcitatie, waarbij je jezelf wel veel aanhaalt maar dat niet doet omdat het nuttig is voor het stuk maar louter om je citatiescore te doen stijgen.

Copy & paste in de middeleeuwen