Skip to main content
Universiteitsbibliotheek – LibGuides

Woordenboeken: Meer weten

Woordenboeken nieuwe stijl

Google Translate is strict genomen geen woordenboek, maar een systeem voor automatische vertaling van tekst. Voor dat doel heeft het de meeste waarde. In Google Translate kun je een hele tekst in één keer laten vertalen. Wanneer je een tekst dus globaal wilt begrijpen en je geen nauwkeurige vertaling nodig hebt, is het de moeite waard om Google Translate te proberen. Translate levert ook de uitspraak van afzonderlijke woorden in de doeltaal.

Plaatje logo Wiktionary

Wiktionary (een samentrekking van wiki en dictionary) is een project van de Wikimedia Foundation met als doel de creatie van een kostenloos meertalig woordenboek van alle woorden in alle talen. Het project geeft zowel informatie over taalkundige eigenschappen (zoals spelling en meervoud) als vertalingen in andere talen. De kwaliteit van dit woordenboek kan per woord verschillen, afhankelijk van de input de mensen die aan dit woordenboek meewerken. Ga voor meer informatie naar de website van Wikipedia

Digitale woordenboeken worden meer en meer geïntegreerd in andere systemen. Google Translate is daar een voorbeeld van.

Voorbeelden typen woordenboeken

Er bestaan heel veel verschillende soorten woordenboeken:

  • Eentalige woordenboeken
    Alfabetisch of systematisch geordende lijsten van woorden, of een categorie van woorden, van één taal met hun betekenis.
    Voor het Nederlands zijn het Woordenboek der Nederlandsche Taal,  een historisch woordenboek, en Van Dale's Groot woordenboek der Nederlandse taal de meest gezaghebbende woordenboeken. Zo hebben veel landen hun 'nationale' woordenboek: Deutsches Wörterbuch (DWB) voor het Duits, de Oxford Engllish Dictionary voor het Engels, Webster's New Third International Dictionary of the English Language voor het Amerikaans, de Grand Robert de la langue française voor het Frans, Lo Zingarelli voor het Italiaans, Diccionario de la Real Academia Española (DRAE) voor het Spaans.

    Behalve nationale woordenboeken onderscheiden we ook o.a. dialectwoordenboeken, neologismen (De Coster, Marc: woordenboek van neologismen, 1999) leenwoorden, historische en etymologische woordenboeken, citaten, argot/slangwoordenboeken, rijmwoordenboeken

  • Twee- of meertalige woordenboeken
    Alfabetisch of systematisch geordende lijsten van woorden, of een categorie van woorden, van één taal met hun betekenis en/of vertaling in één of meer andere talen. Ook bij twee- of meertalige woordenboeken moet je bij de Van Dale woordenboeken zijn wanneer je het Nederlands als uitgangstaal gebruikt.

  • Citaten-/spreuken-/spreekwoordenverzamelingen
    Verzamelingen van letterlijke aanhalingen van uitspraken (mondeling of schriftelijk) van een ander (citaten); in het spraakgebruik opgenomen spreuk, die op veelal korte, kernachtige wijze een alledaagse levenswijsheid formuleert, gewoonlijk in de vorm van een beeldspraak (spreekwoorden)

  • Concordanties
    Alfabetisch register van woorden en uitdrukkingen die voorkomen in een bepaalde tekst of bij een bepaalde auteur
    Hierbij: registers, woordenlijsten (glossarium en vocabularium)

  • Encyclopedieën
    Beschrijvende en voorlichtende woordenboeken voor alle terreinen van wetenschap, kunst en maatschappij, of een onderdeel daarvan, bestaande uit afzonderlijke artikels die alfabetisch of systematisch zijn geordend

  • Biografische woordenboeken
    Naslagwerk dat gegevens verstrekt over de daarin in alfabetische volgorde genoemde personen; al of niet met opgave van literatuur
    Hierbij naamlijsten (register op namen van personen, merken en/of corporaties) zoals: onomastica; prosopografieën

  • Retrograde woordenboeken
    Woordenboeken waarin de woorden van rechts naar links gealfabetiseerd zijn. Handig voor dichters op zoek naar een rijm, maar vooral voor taalkundigen op zoek naar achtervoegsels.

  • Frequentiewoordenboeken
    Woordenboeken waarin bij de lemmata aangegeven staat hoe frequent het woord in het taalgebruik voorkomt. Hiermee wordt bijvoorbeeld bepaald hoe groot de woordenschat van schoolkinderen is of zou moeten zijn.

  • Vakwoordenboeken (of terminologische lexica)
    Deze woordenboeken staan over het algemeen niet bij de talencollecties, maar bij de discipline waar het over gaat of in het depot. Taalstudenten gebruiken ze voor papers of voor vertalingen van niet-literaire teksten (landbouwkundig, medisch, juridisch, economisch etc.). Een enkele keer tref je ze aan in de UBB bij de collectie Exact, Technisch Sociaal (OVE), zoals bv. de Dictionnaire d'économie et de sciences sociales uit 2002.

Lexicografie

Steen van Rosetta

Rond 3000 v. Chr. bestonden er al woordenlijsten op kleitabletten. Inmiddels is het kleitablet al lang vervangen door papier, en recent door digitale woordenboeken. 
Nicolien van der Sijs is een bekende Nederlandse lexicograaf. Het vak lexicografie is in volle ontwikkeling. Wil je hier meer over weten: kijk dan naar Erin McKean in haar TED talks  Redefining the dictionary en The Joy of Lexicography

'Voetbalvrouwing' of 'selfie'?

Woorden van het jaar 2012

Wat is jouw woord van het jaar? Dagelijks krijgt een taal er nieuwe woorden bij, maar een deel daarvan verdwijnt ook snel weer. Nieuwe woorden kun je vinden in een woordenboek voor neologismen, de 'blijvertjes' worden uiteindelijk opgenomen in de standaardwoordenboeken, zoals de Van Dale, de Oxford English Dictionary of de Franse Robert. Sommige landen kennen zelfs verkiezingen van het woord van het jaar.

Bezoek ook eens sites van woordenfestivals (o.a. Festival Mooie Woorden, Le Festival du Mot).