Skip to main content
Universiteitsbibliotheek – LibGuides

Bladmuziek: Verdieping

Algemeen

Soorten bladmuziek

De belangrijkste soorten bladmuziek zijn partituur, partij, klavieruittreksel en facsimile.

  • Partituur 

Een partituur (meervoud: partituren) bevat de volledige weergave van een muziekwerk. De dirigent kan in de partituur met één blik het totale verloop van de muziek overzien. Alle stemmen en instrumenten zijn volledig genoteerd, in een vaste volgorde.
In onze catalogus worden partituren als volgt aangeduid:

Pa-4 (grote partituur, kwartoformaat)

Pa-8 (studiepartituur, octavoformaat; ook wel "zakpartituur" genoemd.)   

  • Partij

Een partij bevat de muzieknotatie van één stem (vocaal of instrumentaal) van een muziekwerk. In onze collectie zijn niet veel partijen aanwezig omdat de bladmuziek primair gericht is op docenten, studenten en onderzoekers. 

  • Klavieruittreksel (pianoreductie, Klavierauszug, vocal score)

Een klavieruittreksel is een piano- of orgelpartij, waarin de verschillende partijen van een orkestpartituur zijn samengevat.Vocaal-instrumentale werken (opera's, oratoria, musicals, cantates etc.) worden ook als klavieruittreksel gepubliceerd. Een klavieruittreksel bevat alle vocale partijen en daarnaast een gereduceerde versie van de instrumentale partijen. De gereduceerde versie is genoteerd in de vorm van een piano- of orgelpartij, zodat ze gemakkelijk met de vocale partijen kan worden meegespeeld. Klavieruittreksels zijn bedoeld om een vocaal-instrumentaal werk gemakkelijker te kunnen bestuderen. Ze worden in onze catalogus aangeduid met: Kl uittr.

  • Facsimile

"Facsimile" (betekent: "maak hetzelfde") is een replica van een handschrift of oude druk. Met de term "facsimile-editie" worden fotografische (en dus: geheel ongewijzigde) heruitgaven van bijzondere bladmuziekdrukken en -handschriften aangeduid: bijvoorbeeld een fotografische heruitgave van bladmuziek van voor 1800, of van een door de componist zelf geschreven bladmuziekhandschrift (een zgn. autograaf). Het belang van facsimile-uitgaven is dat onderzoekers deze bijzondere bladmuziekdrukken en -handschriften gemakkelijk kunnen bestuderen. 

  • Transcriptie

Een transcriptie is het overzetten van een muziekstuk in een andere vorm of bezetting.

  • Na 1945

Na 1945 ontstonden nieuwe vormen van muzieknotatie, onder andere 'grafische' notatie, waarin gebruik wordt gemaakt van andere visuele symbolen dan het traditionele notenschrift, en diverse vormen van 'vrije' notatie (zonder toonhoogten, maatstrepen en/of duur). Ook mengvormen komen voor. Het onderscheid tussen partituur en partij vervaagt soms in deze muzieknotaties.

Zoeken in de catalogus van de Universiteitsbibliotheek Utrecht op componist of titel

Weet je de componist en de titel van het muziekstuk?
Vul de naam van de componist en één of meer woorden uit de titel in "Zoek in alle velden". Kies een beperkt aantal specifieke termen.

     KV 30 Voorbeeld 1: Je zoekt de Sonate voor piano en viool KV 30 van Wolfgang Amadeus Mozart. Vul in bij "Zoek in alle velden" Mozart KV 30  Filter in je lijst met treffers op Materiaalsoort en kies Bladmuziek.
Voorbeeld 2: Je zoekt de cantate Herr, gehe nicht ins Gericht  BWV 105 van Johann Sebastian Bach. Vul in bij "Zoek in alle velden" Bach gericht 105Filter in je lijst met treffers op Materiaalsoort en kies Bladmuziek.

Weet je alleen de titel of een paar woorden van het muziekstuk en geen componist?
Gebruik één of meer en zo specifiek mogelijke termen uit de titel bij "Zoek in titel".

Voorbeeld: Je zoekt Musique pour l'esprit en deuil  Tik musique deuil in bij "Zoek in Titel". Je krijgt een lijst met treffers die betrekking hebben op Musique pour l'esprit en deuil van Rudolf Escher.  Filter op Materiaalsoort en kies voor Bladmuziek.

Zoeken in de catalogus van de Universiteitsbibliotheek Utrecht op genre of bezetting

Zoeken op genre of voor een bepaalde bezetting?
Gebruik bij voorkeur een componistennaam en combineer die bij voorbeeld met het genre. Let ook op enkelvoud/ meervoud en verschillende talen.

Zoeken naar instrumentale muziek
Voorbeeld:Je zoekt naar pianosonates van Joseph Haydn.

Kies bij "Alle woorden" joseph haydn sonat*. Filter je treffers op Materiaalsoort en kies voor Bladmuziek. Je krijgt  tientallen titels, niet allemaal voor piano. Je moet ze dus zelf selecteren.
Waarom "sonat*" en niet "sonates"?
De meervoudsvorm "sonates" wordt alleen gebruikt in het Nederlands en het Frans. Je mist dus de uitgaven die in andere talen zijn verschenen.

Waarom is de term "piano" niet toegevoegd?

  • Het woord "piano" wordt niet in alle talen gebruikt (denk aan het Duitse "Klavier") en dus mis je dan titels. Bij andere instrumenten speelt hetzelfde, zoals bij klavecimbel/Cembalo/clavecin en fluit/Flaute/traverso.  
  • Sommige muziekwetenschappers vinden dat je de bezettingsaanduiding "piano" niet moet gebruiken voor muziek uit deze periode.

Zoeken naar vocale of vocaal-instrumentale muziek
Zoeken naar vocale of vocaal-instrumentale muziek in een bepaald genre of voor een bepaalde bezetting is in de catalogus beperkt mogelijk. Een aantal vocale werken hebben een genre-aanduiding zoals: madrigaal, chanson, cantate, lied, motet, mis. Deze termen komen in verschillende talen en vormen (enkelvoud, meervoud) voor.

Voorbeeld 1: Je zoekt madrigalen van Claudio Monteverdi. Tik in bij "Alle woorden" Monteverdi madrig*. Filter je treffers op Materiaalsoort en kies voor Bladmuziek.
Voorbeeld 2: Je zoekt cantates van Johann Sebastian Bach. Tik in bij "Alle woorden" bach johann cantat*  Filter je treffers op Materiaalsoort en kies voor Bladmuziek.

Bestaat de bladmuziek die ik zoek?

Hoe weet je of er een (betrouwbare) bladmuziekuitgave bestaat?

Ga naar Oxford Music Online. Kies "Grove Music Online". Kies "Advanced search"; zoek met "Entry title" het artikel over de componist; klik op tabblad "Works". Je vindt het overzicht van het volledige werk en er wordt vermeld of een compositie in een moderne uitgave is verschenen. De gebruikte afkortingen worden meestal boven de werkenlijst verklaard. Zo niet, kijk bij Tools and Resources (onderaan de pagina) en kies Abbreviations

Minder bekende muziek van voor 1900 bestaat vaak alleen in het handschrift van de componist of een handgeschreven kopie. Die handschriften zijn te vinden in diverse bibliotheken en zijn vaak goed geïnventariseerd. Je vindt in Oxford Music Online ook de vindplaatsen van de handschriften, indien er geen gedrukte uitgave van het betreffende werk bestaat. De vindplaatsen worden met afkortingen aangegeven. Uitleg van deze afkortingen vind je onder Tools and Resources (onderaan de pagina) en vervolgens Abbreviations

Muziek van voor 1800

De oorspronkelijke notatie van muziek van voor 1800 wijkt vaak af van de moderne bladmuzieknotatie. Voor onderzoekers is het van belang om ook de oorspronkelijke notatie te kunnen bestuderen. De bibliotheek heeft veel van deze oorspronkelijke notaties op microfilm, microfiche of foto. Het betreft meestal afbeeldingen van oude handschriften of oude drukken uit andere bibliotheken. Dit materiaal kun je bekijken in de UB Binnenstad. Je kunt afdrukken maken van de microfilms en de microfiches in de UB Uithof. Overleg hierover met de medewerkers van de servicebalie.

Als je een oorspronkelijke notatie zoekt, kun je via de catalogus nagaan of de bibliotheek er een afbeelding van heeft.
Voorbeeld. Je zoekt afbeeldingen van het handschrift Rome, Biblioteca Casanatense Ms 2856. Gebruik bij 'Zoek in alle velden" de zoektermen Casanatense 2856, zodat je direct de juiste treffer(s) krijgt.

Voorbeeld.  Je wilt weten welke werken in de oorspronkelijke notatie van Josquin des Prez aanwezig zijn . Tik in bij "Zoek in alle velden" Josquin. Filter op  Materiaalsoort en kies Audio-visueel. Je ziet bij de resultaten microfilms van handschriften met werken van Josquin. Die handschriften bevatten meestal werken van meer componisten. Gebruik daarom je zoekterm Josquin in "Zoek in alle velden" en niet in "Zoeken in auteur".   

Info elders

Oeuvrecatalogi, Thematische catalogi, Werkverzeichnisse van componisten

Veel composities hebben een uniek nummer, een Werkverzeichnisnummer of een Opusnummer. Er zijn ook composiites die allebei hebben. Je kunt met zo'n nummer gerichter naar bladmuziek zoeken.

In de box Zoeken naar bladmuziek in de Universiteitsbibliotheek Utrecht op componist of titel, worden twee composities genoemd met een Werkverzeichnummer. 

  • De Sonate voor piano en viool KV 30 van Wolfgang Amadeus Mozart. KV betekent Köchel-Verzeichnis. Ludwig von Köchel publiceerde in 1862 deze oeuvrecatalogus (lijst van de composities) van Mozart. Die lijst is later herzien en aangevuld. Mozart' composities worden meestal aangeduid met het KV nummer.
  • De cantate Herr, gehe nicht ins Gericht BWV 105 van Johann Sebastian Bach. BWV betekent Bach Werke-Verzeichnis, uit de oeuvrecatalogus  die Wolfgang Schmieder in 1950 publiceerde. Bachs composities worden meestal aangeduid met het BWV nummer.

Voor veel componisten bestaan zulke gezaghebbende lijsten (thematische catalogi, oeuvrecatalogi, Werkverzeichnisse). Ze zijn meestal ingedeeld op genre/bezetting of chronologisch. In Grove Music Online vind je in het artikel over de componist bij het tabblad "Works" de Werkverzeichnisnummers. De meeste thematische catalogi zijn aanwezig in de bibliotheek. De boeken bevatten aanvullende informatie, o.a. (meestal) het begin van de compositie in notenschrift en een compleet overzicht van de handschriften en drukken die als bronnen voor de compositie gelden. 

Als er geen Werkverzeichnis voor een componist bestaat, hebben de composities vaak opusnummers (het Latijnse woord "opus" betekent "werk"). Opusnummers zijn vaak door de componist toegekend, of door bladmuziekuitgevers. Opusnummers zijn vaak minder eenduidig dan Werkverzeichnisnummers. Ze zijn voor praktisch gebruik toegekend, zonder wetenschappelijke pretenties. Verschillende composities hebben soms per abuis hetzelfde opusnummer en soms hebben componisten een eerder door henzelf toegekende opusnummering herzien.